Gdyby żył, miałby 100 lat

Równo 100 lat temu urodził się Alfred Szklarski, autor cyklu książek o przygodach Tomka Wilmowskiego. Sama zaczytywałam się tymi książkami. W ogóle nie przeszkadzało mi, że wartości wyznawane przez głównych bohaterów nie przystają do dzisiejszej rzeczywistości. Na cały cykl składa się dziewięć tomów:

  1. Tomek w krainie kangurów – Tomek pojawia się po raz pierwszy. Ma 14 lat i mieszka w Warszawie z rodziną swojej zmarłej matki. Jego ojciec musiał uciekać ze względu prowadzoną działalność rewolucyjną. Życie Tomka zmienia się wraz z pojawieniem się Jana Smugi, przyjaciela ojca.  Tomek wyjeżdża z nim na spotkanie z ojcem. W czasie rejsu do Australii Tomek poznaje zawiera kolejne znajomości. Na Cejlonie ratuje siebie i Smugę zabijając celnym strzałem między oczy tygrysa. W Australii poznaje Sally Allen,  którą ratuje z buszu. Dzięki temu zaczyna być traktowany jak mężczyzna, a od Sally dostaje psa Dingo.
  2. Tomek na Czarnym Lądzie – tym razem Tomek bierze udział w wyprawie do Afryki, dużo bardziej niebezpiecznej niż ta australijska. Ten tom rozpoczyna mroczniejsze akcenty w serii. Pojawia się Mulat Castenado, handlarz niewolników, który zostaje upokorzony i chcąc się zemścić na bohaterach chce spuścić głazy na obóz, ale ginie zastrzelony przez bosmana Nowickiego. Na członków wyprawy też spadają inne nieszczęścia – Smuga zostaje raniony zatrutym nożem, co powoduje długie leczenie i niewielki niedowład w lewej ręce; pies Dingo zostaje ukąszony przez jadowitego węża, ale ostatecznie zdrowieje; członkowie wyprawy poznają też muchę tse – tse i skutki jej ukąszenia. W czasie polowania na nosorożce Tomek zostaje zaatakowany przez szalejące zwierzę i długo dochodzi do siebie. Na statku powrotnym Tomek pisze list do Sally opisując całą wyprawę.
  3. Tomek na wojennej ścieżce – Tomek, jego ojciec i przyjaciele docierają do Ameryki Północnej, gdzie odwiedzają wujka Sally Allen, szeryfa Allana. Tomek zawiera znajomość z Czerwonym Orłem swoim rówieśnikiem z plemienia Apaczów, który oprowadza go po rezerwacie. Chłopcy pieczętują swoją przyjaźń uwalniając Sally z rąk członków szczepu Zuni, którzy za namową meksykańskiego hodowcy koni uprowadzili dziewczynę.
  4. Tomek na tropach Yeti – tym razem wyprawa zmierza do Indii. Po otrzymaniu niepokojącego telegramu od Smugi, Tomek, jego ojciec Andrzej i bosman Nowicki udają się do Bombaju, gdzie zastają tylko wiadomość, żeby pytali o niego maharadżę  Alwaru. Pan Abbas, który wręczył im list oraz miał wręczyć depozyt (woreczek złota), został zabity przez mężczyznę z blizną. Tomek z przyjaciółmi wyrusza do Alwaru, gdzie zostaje gościem maharadży. Na miejscu bierze udział w polowaniu na tygrysy. Ze szwagrem władcy udaje się śladami Smugi do Tybetu. Tam spotykają się z nim i wyruszają odszukać ukryte złoto, odkryte przez brata Jana Smugi.
  5. Tajemnicza wyprawa Tomka – tym razem akcja rozgrywa się w Azji północno – wschodniej. Wyprawa na na celu uwolnienie Zbyszka Karskiego, kuzyna Tomka, który znalazł się na Syberii za udział w spisku przeciwko caratowi. Nowicki i ojciec Tomka przybierają fałszywe tożsamości jako, że są poszukiwani w carskiej Rosji. Przykrywką do wyprawy jest polowanie na syberyjskie tygrysy. Jednak towarzyszy im Pawłow, agent rosyjskiej policji, z którego przechwyconej korespondencji Tomek dowiaduje się, że zostali zdemaskowani. W pojedynku na przyjęciu u syberyjskiego bogacza Tomek unieszkodliwia adresata listu. Jednak wraz z Nataszą, narzeczoną Zbyszka, musi wyruszyć do obozu, by powiadomić o wszystkim pozostałych członków wyprawy i uniknąć konsekwencji zakazanego przez prawo pojedynku. Wyprawa zamienia się w wyścig z czasem i władzami carskimi. Wilmowski podszywa się pod Pawłowa i uwalnia Zbyszka. Jednak wyprawa spotyka Pawłowa w przydrożnym zajeździe w czasie ucieczki po fikcyjnym pogrzebie Zbyszka. Wtedy okazuje się, że Pawłow jest powodem, dla którego ojciec Tomka musiał uciekać z Polski. Wilmowski waha się, czy nie zabić Pawłowa, ale jest to niezgodne z jego zasadami moralnymi. Wyręcza go Natasza strzelając bez zastanowienia do przedstawiciela znienawidzonego przez nią ustroju. W wydostaniu się z Syberii pomaga im były katorżnik, kapitan Niekrasow, i jego holownik Sungasza. Rosję carską opuszczają bezpiecznie dzięki Panditowi Davasarmanowi, bratu poznanej w Tybecie maharini.
  6. Tomek wśród łowców głów – po wariackiej wyprawie na Syberię bohaterowie spędzają Boże Narodzenie u rodziców Sally Allen. Tym razem wyprawiają się do Papui – Nowej Gwinei. Towarzyszy im Sally Allen jako sanitariuszki, której Tomek obiecał spełnienie każdego życzenia po zdanej przez nią maturę. Problemem jest daleki kuzyn Sally, Jamesa Baltimore’a nadskakującego Australijce. Sprawia on kłopoty wyprawie już na samym początku przez beztroską kąpiel w morzu i tylko dzięki Smudze nie zostaje pokarmem dla dwóch rekinów. Na Nowej Gwinei spotykają tubylców niezbyt przyjaźnie nastawionym do białych. Zwłaszcza dotyczy to tubylczego czarownika tracącego swoje wpływy i zyski. W wyniku jego intrygi Sally zostaje ukąszonego przez węża torturowanego wcześniej przez czarownika. Mimo wyciśnięcia i opatrzenia rany Sally traci siły. Do tego dochodzi okrążenie przez plemię Ku-ku-ku-ku w krainie ludożerców. Gdy wydaje się, że Sally umrze, dziewczyna wyznaje Nowickiego (teraz już kapitanowi) swoje ostatnie życzenie – poślubienie Tomka. W odparciu ataku Ku-ku-ku-ku wyprawie pomaga plemię Bena Bena. Jako, że Nowicki może udzielić ślubu tylko na wodzie, kapitan, dziewczyna, Tomek, Wilmowski i Smuga przenoszą się na piróg. Kapitan ogłasza Tomka i Sally małżeństwem. Ze względu na Sally wyprawa udaje się do Port Moesby, gdzie dostają się do dobrego lekarza i wkrótce Sally dochodzi do zdrowia.
  7. Tomek u źródeł Amazonki – początek książki opisuje pogoń Smugi za zabójcami Johna Nixona, kierownika plantacji kauczukowca. Z tego powodu Smuga dociera do Peru, gdzie znika. Na wezwanie Zbyszka i Nataszy Tomek Wilmowski, Sally i kapitan Nowicki przyjeżdżają do Brazylii. Wspólnie wyruszają w górę rzeki, razem z przewodnikiem, którego Smuga odprawił od siebie. Po wielu problemach grupa poszukiwawcza kierowana przez Tomka odnajduje przyjaciela, który został uwięziony przez buntowniczych Indian z plemienia Kampów w zaginionym inkaskim mieście. Niestety, ekipa ratunkowa sama zostaje schwytana przez Kampów i dopiero akcja Smugi umożliwia im ucieczkę. Sam Smuga musi zostać jako więzień-wódz Indian, szykujących się do powstania. Na ochotnika do pomocy zostaje z nim kapitan Nowicki.
  8. Tomek w Gran Chaco – ciąg dalszy przygód Tomka w Ameryce Południowej. Bohaterom dzięki żonie szamana udaje się uciec. Niewiele brakuje, by znowu spotkali Kampów, którzy wszczęli powstanie wymordowując na początek wioskę osadników. Smuga i kapitan Nowicki czekając w ukryciu, aż Indianie odpłyną, znajdują Pabla – chłopca, który przeżył rzeź dzięki temu, że wyszedł na polowanie. Zabierają ze sobą chłopca, który okazuje się wiernym towarzyszem. Później trafiają do opuszczonej wioski, gdzie spotykają handlarza Antonia. Za złoto ze starego skarbca Inków, które dał im Onari, kupują broń i jedzenie, a przede wszystkim kupują za nie wolność dwustu niewolnikom. Tomek, Sally, Zbyszek i Natasza czekają w Limie na ojca Tomka. Wilmowski przyjeżdża z Wilsonem, wspólnikiem Kompanii „Nixon-Rio Putumayo” i przyjacielem Smugi. Dołącza do nich też Wu Meng – Chińczyk, znajomy Zbyszka Karskiego. W ciągu pięciu dni grupa wyrusza na ratunek Smudze i Nowickiemu.  W La Paz natrafiają na rewolucję, która wstrzymuje ich wyprawę. Na szczęście Wilmowski daje łapówkę ważnemu generałowi, który zgadza się na doczepienie wagonu Wilmowskich do pociągu wojskowego. Rewolucja powoduje, że ekspedycja musi znacznie zbaczać z planowanej trasy. Po drodze napotykają uciekinierkę z wioski ograbionej przez okrutnych Payagua. Tomek wraz z Wilsonem, Haboku i paroma Indianami Cubeo ruszają na odsiecz i pomagają tubylcom pozbyć się intruzów. Wdzięczni Indianie zapraszają całą wyprawę do swej wioski na ucztę. Po kilkudniowym odpoczynku Wilmowscy ruszają w dalszą drogę. Niestety, okazuje się, że statek, którym mieli podróżować, dawno odpłynął, a następny będzie dopiero za kilka tygodni. W porcie stoi jednak parowiec z uszkodzonym kotłem. Szczęśliwie, Wu-Meng okazuje się „złotą rączką” i naprawia kocioł. Po wielu dniach podróży, w pewnym porcie podróżnicy zostają zatrzymani przez dobrze uzbrojonych Indian, którzy są podwładnymi panującego tu „Generała”. Generałem niespodziewanie okazuje się być kapitan Nowicki, z którym jest także Smuga. Odnalezieni przyjaciele wyjaśniają przybyszom, że to oni rozniecili rewolucję, a Indianie Nowickiego mianowali swoim generałem.
  9. Tomek w grobowcach faraonów (tom wydany pośmiertnie, dokończony przez ks. Adama Zelgę na podstawie notatek pozostawionych przez autora) – Jan Smuga otrzymuje od bogatego angielskiego lorda zlecenie schwytania fałszerza egipskich dzieł sztuki. Smuga udaje się do Egiptu, gdzie jego przyjaciele odbywają wakacje. Po jakimś czasie na statku zostaje znaleziony pasażer na gapę, który skacze do wody, by uciec i zostaje uratowany przez Smugę. Okazuje się synem irlandzkich poszukiwaczy złota (nazywa się Patrick O’Donell), którym Tomek pomógł pokonać przestępców, chcących odebrać poszukiwaczom cenny surowiec. Grupa przyjaciół uzyskuje wsparcie w śledztwie w sprawie fałszerza od angielskiego rządu i władz egipskich. Rozpoczyna się pościg za „Żelaznym Faraonem”, czyli przestępcą odpowiedzialnym za fałszerstwa. Tomek, kapitan Nowicki i Patrick zostają porwani przez Żelaznego Faraona i pozostawieni na śmierć na Saharze. Tomek postanawia samodzielnie dotrzeć do Nilu, pozostawiając kapitana i Patricka przy pustynnej studni. Zostają oni odnalezieni po kilku dniach, lecz nie ma z nimi Tomka. Przyjaciele po kilku tygodniach bezskutecznych poszukiwań uznają Tomka za zmarłego. Postanawiają odnaleźć Żelaznego Faraona i oddać go Anglikom. Wyprawa udaje się do Ugandy, gdzie ponoć miał się schronić Faraon. Podejmują się oni odnaleźć tam Araba, syna przyjaciela Smugi, porwanego przez tego samego przestępcę. Okazuje się,że Tomek również został porwany przez „Żelaznego Faraona”. Przyjaciele mają tylko noc na uratowanie Tomka, gdyż o świcie przestępca miał zamiar wrzucić młodzieńca do rzeki pełnej krokodyli. W końcu po zaciętej walce udaje się pokonać „faraona” (który ginie pożarty przez krokodyle) i uratować porwanych.

Setna rocznica urodzin Alfreda Szklarskiego – artykuł w Gazecie Wyborczej

Wasz Lis Książkowy

Advertisements
Published in: on 21 stycznia 2012 at 11:38  3 komentarze  

The URI to TrackBack this entry is: https://lisksiazkowy.wordpress.com/2012/01/21/gdyby-zyl-mialby-100-lat/trackback/

RSS feed for comments on this post.

3 komentarzeDodaj komentarz

  1. jak to wartości nie przystają do naszych czasów? Jak najbardziej! odwaga, uprzejmość, pomaganie słabszym, patriotyzm, szukanie sprawiedliwości powinny być jak najbardziej na czasie i nie dajmy sobie wmówić, że są przestarzałe…. Jeżeli zaprzestaniemy ich przekazywania i uczenia będzie z cywilizacją bardzo źle

  2. Te wartości są jak najbardziej aktualne. Tylko często brakuje ich w codziennym życiu. Staram się być uprzejma, ale czasami bycie uprzejmym to sport ekstremalny. Podobnie jak odwaga i patriotyzm, który obecnie jest częściej kojarzony z nacjonalizmem.

  3. niby tak, ale mimo wszystko warto! pozdrawiam!


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: